Dimmen werkt niet: DALI, 1-10 V en bedrading controleren

Aan en uit werkt, dimmen niet: wat dat al vertelt

Een LED-armatuur die op vol vermogen brandt maar niet reageert op de dimmer, heeft bijna nooit een kapotte driver. Een 1-10 V driver zonder aangesloten stuurlijn ziet een open circuit en gaat naar 100 procent. Een DALI-driver zonder busspanning valt terug op zijn 'system failure level' en dat staat af fabriek vrijwel altijd op maximaal. De armatuur lijkt dus prima te werken, totdat iemand aan de dimmer draait.

Begin daarom met één vraag: welk dimprincipe gebruikt de driver en welk principe stuurt de dimmer? U komt drie systemen tegen: analoog 1-10 V (of 0-10 V), digitaal DALI of DALI-2 en fase-aansnijding of fase-afsnijding op de 230 V-lijn zelf. Die zijn niet uitwisselbaar. Het datablad geeft de doorslag, want het woord 'dimbaar' alleen zegt nog niets.

1-10 V: polariteit en een open stuurlijn

Bij 1-10 V levert elke driver een kleine stroom op de stuurlijn, meestal minder dan 2 mA en trekt de dimmer de spanning tussen plus en min omlaag naar een waarde tussen 1 en 10 V. De stuurlijn heeft dus een polariteit. Zitten plus en min verwisseld, dan blijft de armatuur op vol vermogen of op het minimum hangen. Controleer dit bij elke armatuur: één verkeerd aangesloten driver trekt de hele lijn mee omlaag.

Meet met een multimeter de gelijkspanning tussen plus en min. In de volle stand hoort u rond de 10 V te meten, in de laagste stand rond de 1 V. Meet u in elke stand 0 V, dan is de lijn kortgesloten of de dimmer defect. Meet u steeds rond de 10 V, dan is de lijn onderbroken: een klem niet gemaakt, een ader afgeknipt of een stuurkabel die nooit is getrokken. Dat laatste komt vaak voor in hallen waar eerst niet-dimbare armaturen hingen.

Let ook op het verschil tussen 1-10 V en 0-10 V. Bij 1-10 V levert de driver de stroom en neemt de dimmer die op (sink); bij 0-10 V levert de stuurunit zelf de spanning (source). Een eenvoudige potentiometerdimmer voor 1-10 V werkt daardoor niet op een driver die alleen 0-10 V verwacht.

DALI: busvoeding, adressering en 230 V op de verkeerde klem

DALI is een digitale tweedraadsbus met een nominale busspanning van 16 V gelijkspanning. De drivers zijn ongevoelig voor polariteit, dus verwisselde DA-aders zijn hier geen probleem. Wat wél vaak misgaat: de busvoeding ontbreekt. Een DALI-lijn heeft een eigen busvoeding nodig; de totale busstroom op één lijn mag niet boven 250 mA uitkomen. Ontbreekt de busvoeding, dan meet u 0 V tussen DA+ en DA- en branden alle armaturen op hun failure level.

Reageert de hele lijn wel op een broadcastcommando (alles aan, alles uit), maar niet per groep of per armatuur? Dan zijn de drivers niet geadresseerd. Nieuwe drivers hebben af fabriek geen kortadres, een vervangen driver evenmin. Laat de controller opnieuw adresseren en wijs de groepen toe. Een lijn bevat maximaal 64 kortadressen en 16 groepen; zit u aan dat maximum, dan krijgt een nieuwe armatuur geen eigen adres meer en reageert hij alleen nog op broadcast.

De derde klassieker is 230 V op de DA-klemmen. De DALI-bus mag in dezelfde kabel als de netspanning liggen, bijvoorbeeld een vijfaderige installatiekabel, omdat de bus geen SELV-kring is. Juist daardoor is een verwisseling in de lasdoos snel gemaakt en 230 V op de DALI-ingang vernielt de driver. Houd verder de maximale lijnlengte aan: 300 meter bij 1,5 mm², met hooguit 2 V spanningsval.

De verkeerde dimmer bij LED-schakelmateriaal

In woningen, hotels en kantoren wordt gedimd op de 230 V-lijn zelf. Een klassieke draaidimmer voor gloeilampen werkt met fase-aansnijding (triac) en heeft een minimale belasting van vaak 40 tot 60 W. LED-drivers willen juist fase-afsnijding en trekken samen vaak maar 20 tot 30 W. Het gevolg: de dimmer start niet, bromt, of de armatuur flikkert in de laagste stand en springt bij het omhoog draaien ineens aan.

Vervang dan de dimmer, niet de armaturen. De LED-draaidimmer uit de serie Liregus Modern beheerst fase-aansnijding én fase-afsnijding van 3 tot 100 W en is daarmee geschikt voor kleine LED-belastingen. Controleer in het datablad of de dimmer een instelbaar minimum heeft tegen flikkeren in de laagste stand. De draaidimmer uit de serie Liregus Alfa van 40 tot 400 W is bedoeld voor grotere belastingen; controleer bij LED dat de totale belasting boven de 40 W blijft. En dim nooit een niet-dimbare driver op een fasedimmer: dat kost op termijn de driver.

Stappenplan: in zes stappen naar de oorzaak

• Stap 1, dimprincipe vaststellen. Zoek in het datablad van armatuur én dimmer op: 1-10 V, 0-10 V, DALI, DALI-2 of fase. Verschillen ze, dan is de zoektocht klaar.

• Stap 2, stuurlijn volgen. Is de dimkabel bij elke armatuur daadwerkelijk aangesloten?

• Stap 3, meten. 1-10 V: gelijkspanning tussen plus en min, 1 tot 10 V afhankelijk van de stand. DALI: circa 16 V in rust tussen DA+ en DA-, nooit 230 V.

• Stap 4, één armatuur isoleren. Sluit één armatuur met een korte stuurkabel direct op de dimmer aan. Werkt dat, dan zit de fout in de bedrading of het aantal drivers.

• Stap 5, DALI adresseren. Laat de controller opnieuw adresseren en controleer de groepsindeling, ook na het vervangen van een driver.

• Stap 6, fasedimmer controleren. Minimale belasting, aan- of afsnijding en de instelschroef voor het minimum.

Zo voorkomt u het bij een nieuw project

Kies per ruimte één dimprincipe en leg dat vast op de installatietekening. Voor hallen is dat meestal DALI-2 of 1-10 V. In de ATRIA-serie vindt u de vlakke high bay van 120 W met 0-10 V dimbare Meanwell-driver en UGR<21, de UFO high bays met 1-10 V dimming vanaf 71 euro excl. btw en de lineaire low bay met DALI. Trek de stuurkabel direct mee en label plus en min bij elke lasdoos.

Voor schakelmateriaal geldt: kies de dimmer bij de driver, niet andersom. Lichtplein levert uitsluitend aan bedrijven, met tot 5 jaar garantie op armaturen. Stuur bij twijfel uw armatuurlijst mee met de offerteaanvraag.

Veelgestelde vragen