Inbouwdozen en afdekramen: Europese maatvoering en diepte

Schroefafstand 60 mm: de maat waar alles om draait

Vrijwel al het inbouwschakelmateriaal op het Europese vasteland wordt bevestigd in een ronde inbouwdoos met een binnenmaat van circa 60 mm en twee schroefgaten die hart-op-hart 60 mm uit elkaar liggen. Die schroefafstand is vastgelegd in de Duitse norm DIN 49073 en is in Nederland, België en Duitsland de feitelijke standaard. Het mechanisme (schakelaar, wandcontactdoos, dimmer of data-aansluiting) zit op een metalen draagring die met twee schroeven in de doos wordt vastgezet. De meeste draagringen hebben daarnaast spreidklauwen die zich bij het aandraaien in de dooswand zetten.

Voor u als installateur betekent dit dat de inzetten van Liregus Alfa en Liregus Modern in elke standaard inbouwdoos met 60 mm schroefafstand passen, ongeacht het merk van de doos. Bij renovatie hoeft u de dozen dus niet te vervangen, zolang ze onbeschadigd zijn en vlak zitten. Waar de wand niet geopend kan worden, levert Lichtplein in beide series bijpassende opbouwdozen.

Diepte: 47 mm standaard, 63 mm voor dimmers en data

De standaarddiepte van een holle-wanddoos is bij de meeste fabrikanten circa 47 mm. Dat volstaat voor een enkelpolige schakelaar of een wandcontactdoos waar één kabel binnenkomt. Zodra er meer in de doos moet, kiest u de diepe uitvoering van circa 63 mm (afhankelijk van de fabrikant 61 tot 65 mm). Dat is in elk geval nodig bij:

• draaidimmers en elektronische schakelaars, waarvan de elektronica achter het mechanisme 10 tot 15 mm extra vraagt
• wandcontactdozen met USB-lader, omdat de voeding voor de USB-poorten in de inzet zit
• data-aansluitingen RJ45 en coax, waarvan de kabel een minimale buigradius heeft en achter de inzet moet kunnen wegdraaien
• doorgeluste wandcontactdozen, waar twee kabels van 3 x 2,5 mm² en de lasklemmen samen ruimte vragen
• dozen met buisinvoer aan twee zijden, waarbij de aders elkaar kruisen

Een vuistregel voor de werkvoorbereiding: twijfelt u, neem de diepe doos, want een te krappe doos kost op de afwerkdag veel tijd. In een krappe doos worden aders geknikt, drukken lasklemmen tegen het mechanisme en gaat de inzet schuin staan, waardoor het afdekraam niet meer vlak tegen de wand komt.

Holle wand of steen: andere doos, zelfde maatvoering

In gipsplaat, gipsvezelplaat of een houten voorzetwand gebruikt u een holle-wanddoos. Het gat zaagt u met een gatzaag van 68 mm en de doos zet u vast met klemvleugels die zich achter de plaat spannen; veel modellen zijn geschikt voor plaatdiktes van circa 7 tot 35 mm. Draai de klemschroeven niet te hard aan, anders trekken de vleugels door de gipsplaat.

In baksteen, kalkzandsteen en beton gebruikt u een inbouwdoos voor steen. Die zet u in een gefreesd of gehakt gat met gips of mortel, met de voorkant precies op het niveau van de afgewerkte wand. Zet de doos met een waterpas recht voordat het gips aantrekt. Een doos die scheef is ingegipst krijgt u later niet meer recht: de schroefgaten liggen dan diagonaal en het afdekraam volgt die hoek.

Bij een wand in de luchtdichte schil van een energiezuinig gebouw kiest u luchtdichte dozen met membraaninvoeren voor de buis. Een gewone doos is daar een lek in de luchtdichte laag en dat wordt bij de blowerdoortest zichtbaar.

Meervoudige afdekramen: hart-op-hart 71 mm

Een 2-, 3-, 4- of 5-voudig afdekraam gaat ervan uit dat de mechanismen exact 71 mm hart-op-hart zitten. Dat is de Europese standaardmaat voor combinatieramen en geldt zowel horizontaal als verticaal. Gebruik daarom koppelbare dozen die op 71 mm aan elkaar klikken, of een voorgevormde 2- of 3-voudige doos. Losse dozen op het oog naast elkaar zetten gaat in de praktijk vaak mis.

De toleranties zijn klein. Bij 1 mm afwijking per doos staat de laatste inzet van een 4-voudig raam al 3 mm uit positie en trekken de inzetten het raam krom. Bij slanke, vlakke afdekramen zoals die van Liregus Modern valt dat eerder op dan bij een dikker raam. Werk daarom met koppelstukken of een boormal en controleer de 71 mm met een schuifmaat voordat u de dozen vastzet.

Let ook op de oriëntatie: alle inzetten in één raam moeten dezelfde kant op staan, anders valt het raam niet over de draagringen. Houd raam, inzetten en centraalplaten wel binnen één serie en één kleur, zodat afwerking en maatvoering overeenkomen.

Veelgemaakte fouten op de bouw

• Doos te diep ingegipst: het raam ligt los van de wand en de klauwen grijpen niet. Houd de voorkant op het niveau van de afgewerkte wand, hooguit 1 tot 2 mm erachter.
• Doos te ondiep gekozen: de dimmer of USB-contactdoos past niet, aders worden geknikt en de inzet staat schuin.
• Doos scheef gezet: het raam volgt de schroefgaten. Waterpas erop bij het ingipsen, niet pas bij de afmontage.
• Meervoudige dozen niet op 71 mm: het raam klemt, kromt of past niet.
• Klauwen in een holle-wanddoos: de dunne dooswand kan scheuren. Bevestig de inzet met de schroeven en gebruik de klauwen alleen als de fabrikant van de doos dat toestaat.
• Te weinig draadlengte: laat minimaal 10 tot 15 cm ader uit de doos steken, zodat de inzet zonder trekken kan worden aangesloten.
• Open buisinvoeren: stucmortel en stof lopen de doos in en de invoer breekt af. Sluit ongebruikte invoeren af.

Hoogtes en checklist voor de werkvoorbereiding

In de Nederlandse praktijk is het gebruikelijk om schakelaars op 105 cm en wandcontactdozen op 30 cm boven de afgewerkte vloer te zetten; boven een aanrecht ligt de hoogte meestal tussen 110 en 125 cm. Dit zijn gangbare waarden, geen voorschrift: de projectspecificatie gaat altijd voor. Leg de afgesproken hoogtes vast op de installatietekening, zodat de sparingen vóór het stucwerk op de juiste plek zitten.

• Per positie bepalen: holle wand of steen, standaard of diep, enkel of meervoudig.
• Meervoudig: koppelbare dozen of een voorgevormde combinatiedoos op 71 mm.
• Luchtdichte schil: luchtdichte dozen en doorvoeren.
• Inzetten, centraalplaten en afdekramen uit dezelfde serie en kleur bestellen: Liregus Alfa in wit en zand, Liregus Modern in wit mat, zwart mat, zand mat en champagne.
• Afdekramen tellen per combinatie, niet per mechanisme: een 3-voudig raam vervangt drie enkele ramen.

Veelgestelde vragen