LED flikkert of knippert: oorzaken en oplossingen

Waarom LED flikkert en een gloeilamp niet

Een LED brandt op gelijkstroom met een lage spanning. De driver zet 230 V netspanning om in een constante stroom en alles wat die omzetting verstoort ziet u direct in het licht. Een gloeidraad vlakte schommelingen af door zijn thermische traagheid; een LED reageert binnen microseconden. Flikkeren is daarom zelden een defect van de LED-chips zelf, maar een signaal uit de driver, de dimmer of de voeding.

Onderscheid twee vormen. Onregelmatig knipperen wijst op een onderbreking: een losse klem, te weinig belasting op een dimmer of een driver die in beveiliging gaat. Een gelijkmatige trilling van 100 Hz, zichtbaar als lopende banden op een telefooncamera, wijst op rimpel in de driver. De huidige Europese ecodesign-eisen voor lichtbronnen begrenzen flikkering (PstLM maximaal 1,0 en SVM maximaal 0,4); goede drivers blijven daar ruim onder.

Oorzaak 1: dimmer en LED passen niet bij elkaar

Een veelgehoorde klacht in woningen, hotels en kantoren. Een oude dimmer voor gloei- of halogeenlampen werkt met fase-aansnijding en heeft een minimale belasting van vaak 40 tot 60 W. Vervangt u acht halogeenspots van 35 W door LED-spots van 5 W, dan hangt er nog 40 W aan de dimmer: op of onder de ondergrens. Het gevolg is flikkeren in de laagste stand, een lamp die niet uitgaat of juist spontaan aanspringt.

Kies een LED-dimmer met een lage minimale belasting die fase-aansnijding én fase-afsnijding beheerst, zoals de LED-draaidimmer uit de serie Liregus Modern van 3 tot 100 W; fase-afsnijding is voor de meeste LED-drivers de rustigste stand. De draaidimmer uit de serie Liregus Alfa van 40 tot 400 W past bij grotere belastingen. Hang op één dimmer alleen lampen van hetzelfde type; een mix met niet-dimbare LED's flikkert vrijwel altijd. Stel het minimumniveau van de dimmer in net boven het punt waar de zwakste lamp stabiel brandt.

Oorzaak 2: losse klemmen, lange leidingen en spanningsdips

Een losse nul in een lasdoos of centraaldoos is een klassieke oorzaak van onregelmatig knipperen, vaak op meerdere armaturen tegelijk. LED-drivers trekken korte, scherpe stroompulsen; op een klem die net te los zit, zakt de spanning bij elke puls even weg. Controleer daarom eerst alle klemmen in de groep, gebruik adereindhulzen op soepele ader en zet veerklemmen opnieuw. Werk spanningsloos.

In bedrijfshallen komt flikkeren vaak door spanningsdips: een compressor, lift of lasapparaat op dezelfde groep laat de spanning kort inzakken. De meeste drivers zijn gespecificeerd voor 230 V plus of min 10 procent, ongeveer 207 tot 253 V; bij een dip ver daaronder valt de LED even uit. Zet verlichting op een eigen groep, verdeel zware verbruikers over de fasen en kies bij lange leidingen een grotere aderdoorsnede, zodat het spanningsverlies onder de aanbevolen 3 procent blijft. Buiten beschermt de 10 kV overspanningsbeveiliging van VIA-straatarmaturen op een lichtmast met topmaat 60 mm de driver tegen pieken uit het net.

Oorzaak 3: de driver zelf

Een driver is een voeding met elektrolytische condensatoren en die drogen uit. Een driver die jaren op 60 of 70 graden heeft gedraaid, laat een steeds grotere 100 Hz rimpel door: het licht trilt zacht op elk niveau, ook zonder dimmer. Andere signalen: flikkeren zodra de behuizing warm is, of uitval die na afkoelen verdwijnt (thermische beveiliging). Dimt een UFO met insteeksensor in stand-by dieper dan de driver aankan, verhoog dan het stand-byniveau.

Bij 1-10 V dimming ligt de oorzaak soms in de stuurleiding. Het signaal is analoog; loopt die ader parallel aan de voedingskabels, dan laat inductie het stuurniveau schommelen en flikkert de armatuur in de laagste stand. Gebruik een aparte, liefst afgeschermde stuurkabel. DALI-2 is digitaal en daar veel minder gevoelig voor: bij ATRIA-armaturen met DALI-driver zit flikkering vrijwel nooit in de aansturing. Let bij PWM-gedimde drivers op de schakelfrequentie: te lage frequenties geven een stroboscopisch effect op draaiende machines, gevaarlijk in een productiehal.

Zo test u de oorzaak in vijf stappen

• Bepaal de omvang: één armatuur wijst op driver of aansluiting, de hele groep op dimmer, spanning of een gemeenschappelijke klem.
• Film het licht met de slow-motionfunctie van uw telefoon (bijvoorbeeld 240 beelden per seconde). Lopende banden betekenen 100 Hz rimpel uit de driver.
• Koppel de dimmer los en sluit de armatuur rechtstreeks aan. Stopt het flikkeren, dan zit het probleem in de dimmer of de minimale belasting.
• Meet de spanning op de klemmen van de armatuur terwijl zware verbruikers inschakelen. Dips ver onder 200 V verklaren uitval.
• Wissel de driver, of bij een UFO high bay de complete armatuur, om met een bekend goed exemplaar.

Repareren of vervangen

Een losse driver vervangen loont bij armaturen met een apart drivercompartiment, zoals de vlakke high bays uit de ATRIA-serie (IP65, UGR<21) met Meanwell-driver. Bij compacte UFO high bays is de driver meestal ingebouwd; een complete 100 W UFO uit de ATRIA-serie kost tussen 71 en 119 euro excl. btw, vaak minder dan een uur extra hoogwerker. Vervang in een hal met tientallen even oude armaturen niet één stuk, maar plan de hele groep: de rest volgt doorgaans kort daarna.

Lichtplein levert uitsluitend aan bedrijven en geeft tot 5 jaar garantie op armaturen. Flikkert een armatuur binnen de garantie zonder dimmer en zonder externe oorzaak, stuur dan via contact het artikelnummer en een korte video. Bij vervanging van een complete installatie helpt een lichtberekening om meteen het juiste aantal en de juiste dimmethode te kiezen.

Veelgestelde vragen