De norm voor kantoorverlichting: wat EN 12464-1 vraagt

Waar de norm over gaat

EN 12464-1 beschrijft de verlichting van werkplekken binnen: kantoren, scholen, zorg, industrie en winkels. In Nederland is de norm uitgegeven als NEN-EN 12464-1 en geldt zij als maatstaf voor de Arbo-eis van voldoende verlichting op het werk. Geen wet, wel de maatstaf waaraan opdrachtgevers en adviseurs een lichtplan toetsen.

De huidige versie is sinds enkele jaren van kracht en vervangt de uitgave van 2011. De bekende lux-waarden zijn grotendeels gelijk gebleven, maar de norm kijkt nu nadrukkelijker naar de hele ruimte in plaats van alleen naar het bureaublad.

De basis blijft: 500 lux, UGR 19 en Uo 0,60

Voor schrijven, lezen en beeldschermwerk vraagt de norm een onderhouden verlichtingssterkte van 500 lux op het taakgebied, een verblindingswaarde UGR van maximaal 19, een gelijkmatigheid Uo van minimaal 0,60 en een kleurweergave Ra van minimaal 80. De directe omgeving van het bureau mag terug naar 300 lux, de achtergrond naar 100 lux.

• Receptie en ontvangst: 300 lux
• Vergaderruimtes: 500 lux
• Archief en opslag: 200 lux
• Gangen en verkeersruimtes: 100 lux

Nieuw: een vereiste en een aangepaste waarde

De huidige norm geeft per taak twee waarden: de vereiste verlichtingssterkte en een hogere, aangepaste waarde. Die hogere waarde geldt wanneer de omstandigheden erom vragen: het visuele werk is kritisch, fouten zijn kostbaar, het contrast is laag, de taak duurt lang of de medewerkers zijn gemiddeld ouder. Voor kantoorwerk loopt de waarde dan op van 500 naar 750 of 1.000 lux.

Praktisch betekent dit dat u ruimte in het ontwerp houdt. Armaturen met instelbaar vermogen, zoals de lijnarmaturen van LINEA met 24, 32 of 40 W per module, laten u het niveau op locatie bijstellen zonder extra lichtpunten.

Meer dan het bureaublad: wanden, plafond en cilindrische verlichtingssterkte

Een ruimte oogt pas licht als ook de omhulling licht is. De norm stelt daarom ook ondergrenzen voor de wanden en het plafond: als algemeen minimum 50 lux op de wanden en 30 lux op het plafond, en voor kantoren, onderwijs en zorg hogere waarden. Met alleen smalbundelige downlights haalt u dat niet; een indirect aandeel of een lichtlijn met uplight-module wel.

Daarnaast vraagt de norm aandacht voor de cilindrische verlichtingssterkte: het licht op een verticaal vlak op ooghoogte, 1,2 meter bij zittend werk en 1,6 meter bij staand werk. Minimaal 50 lux in de ruimte, en 150 lux waar mensen elkaar in het gezicht moeten kunnen zien, zoals in vergaderruimtes en kantoren. Zo blijven gezichten natuurlijk herkenbaar.

Flikkering en het niet-visuele effect van licht

Nieuw in de huidige versie zijn grenswaarden voor flikkering (PstLM) en stroboscopisch effect (SVM). In de praktijk komt dat neer op kwaliteitsdrivers en een dimregeling die in de laagste stand niet gaat pulsen.

Ook het niet-visuele effect van licht heeft een plek gekregen: licht stuurt via de melanopische receptoren in het oog het dag- en nachtritme. De norm stelt hier geen harde eisen, maar beveelt aan daglicht te benutten en overdag hogere verlichtingssterktes op ooghoogte toe te laten. Een hoger indirect aandeel en een kleurtemperatuur van 4000 K zijn in kantoren de gebruikelijke invulling.

Dezelfde norm geldt in de hal

EN 12464-1 stopt niet bij de kantoordeur. Voor werkplekken in productie en magazijn gelden eigen waarden: grove montage 200 lux, middelfijne montage 300 lux, fijne montage 500 lux en precisiewerk 750 lux, met UGR-grenzen van 25 tot 19 naarmate het werk fijner wordt. Opslagruimtes vragen 100 lux en bemande gangpaden 150 lux.

Boven werkplekken in hallen kiest u daarom een armatuur met beheerste verblinding, zoals de vlakke high bays van ATRIA met UGR<21, en boven stellingen een lineaire uitvoering die het licht in het gangpad houdt.

Veelgestelde vragen