Verlichting van parkeergarages: lijnarmaturen, sensoren en normen

Welke luxniveaus gelden in een parkeergarage

De verlichting van parkeergarages valt onder NEN-EN 12464-1, de norm voor verlichting van werkplekken binnen. De norm kent per zone een eigen gemiddelde verlichtingssterkte op de vloer:

• In- en uitritten overdag: 300 lux, zodat ogen die van buiten komen kunnen wennen.
• In- en uitritten 's nachts: 75 lux.
• Rijbanen: 75 lux, UGR maximaal 25.
• Parkeervakken: 75 lux.
• Kassa en betaalautomaat: 300 lux.

Naast het gemiddelde telt de gelijkmatigheid: de laagste waarde moet minimaal 0,4 keer het gemiddelde zijn. Een donkere hoek achter een kolom is dus net zo goed een afkeurpunt als een te laag gemiddelde. Voor kleurweergave vraagt de norm minimaal Ra 40; de meeste LED-armaturen halen Ra 80 of hoger. NEN 2443, de Nederlandse ontwerpnorm voor parkeergarages, kan in het bestek aanvullende eisen stellen; controleer dat voordat u gaat tekenen. Noodverlichting valt onder NEN-EN 1838 met minimaal 1 lux op de vluchtroute en hoort in hetzelfde lichtplan.

IP65, slagvastheid en koude: waar het armatuur tegen moet kunnen

Auto's brengen regen, strooizout en pekel mee, de ruimte is onverwarmd en in een open garage waait het erdoorheen. Kies daarom een stofdicht armatuur dat tegen waterstralen kan: IP65 is het minimum. Wordt de vloer met een hogedrukreiniger schoongespoten, zoals bij een wasstraat, kies dan IP69K.

Een kap van polycarbonaat met roestvaststalen clips verdraagt zout en vocht beter dan een gespoten stalen behuizing. Let bij een doorrijhoogte van 2,1 tot 2,4 meter op de slagvastheid: een bestelbus met imperiaal raakt een laaghangend armatuur sneller dan u denkt. Monteer tussen de plafondbalken of strak tegen de onderkant van de vloer, nooit onder de balken.

De serie TRIVO is hiervoor gemaakt: waterdichte lijnarmaturen in IP65 en IP69K van 20 tot 60 W, 140 tot 150 lm/W, schroefloos te openen en doorlusbaar. De uitvoering van 20 W met 2.800 lm volstaat voor parkeervakken onder een laag plafond; voor rijbanen en in- en uitritten kiest u 40 of 60 W.

Bewegingssensoren en nachtstand: van 24 uur branden naar 20 procent

Een parkeergarage brandt 8.760 uur per jaar, meestal zonder dat er iemand rijdt. Een armatuur met ingebouwde microgolfsensor ziet door de kap heen en detecteert een auto of voetganger al op enkele meters afstand. Zonder beweging dimt het armatuur naar een stand-bystand van 10 tot 20 procent. Schakel nooit helemaal uit: een donkere garage voelt onveilig en de camera's zien niets.

Rekenvoorbeeld voor één lijnarmatuur van 60 W: continu branden kost 526 kWh per jaar. Met een sensor die 30 procent van de tijd vol licht geeft en 70 procent van de tijd dimt naar 20 procent, zakt het gemiddelde vermogen naar ongeveer 26 W, oftewel 230 kWh. Bij deze aannames een besparing van ruim 55 procent, elk jaar opnieuw; de werkelijke besparing hangt af van de bezetting van uw garage.

Stel de sensoren per zone in, niet per armatuur. Groepeer rijbaansegmenten van 15 tot 20 meter, zodat het licht voor de auto uit loopt. Een nahoudtijd van 1 tot 3 minuten op de rijbaan en 3 tot 5 minuten in de parkeervakken voorkomt dat iemand die boodschappen inlaadt in het donker staat. Met de afstandsbediening voor de sensorinstellingen zet u nahoudtijd, dimniveau en daglichtdrempel zonder het armatuur te openen. Wilt u een vaste nachtstand, een tijdschema of een koppeling met het gebouwbeheersysteem, kies dan de uitvoering met DALI-2 en stel per groep een verlaagd niveau in, bijvoorbeeld tussen 23:00 en 06:00 uur.

Lichtplan: hoeveel armaturen heeft u nodig

Indicatieve vuistregel voor een gesloten garage met grijs beton en een plafondhoogte van 2,5 tot 3 meter: één lijnarmatuur van 6.000 lm per 25 tot 30 m² vloer haalt de 75 lux, inclusief een onderhoudsfactor van 0,8. Een wit plafond en lichte wanden verlagen het aantal armaturen merkbaar.

Leg de lijnarmaturen in de lengterichting van de rijbaan, aan de rand ervan, zodat het licht zowel op de rijbaan als in de parkeervakken valt. Houd rekening met balken, leidingen en sprinklerkoppen: een balk van 40 cm gooit een schaduw over een heel vak.

Delen met een hoger plafond, zoals een entreezone, een hellingbaan onder een vide of een parkeerdek onder een hoge kap, verlicht u met de lineaire armaturen uit de serie ATRIA: de low bay van 14 tot 75 W instelbaar met DALI voor plafonds van circa 4 tot 6 meter, of een lineaire high bay van 100 W daarboven. Twijfelt u over aantallen, laat dan een lichtberekening maken: voor 350 euro excl. btw ontvangt u luxwaarden per zone, de gelijkmatigheid en een stuklijst.

Doorlusbaar monteren: zo gaat het snel

Een parkeergarage telt al snel honderden armaturen, dus de montagetijd per stuk bepaalt uw marge. Doorlusbare lijnarmaturen hebben aan beide kopse kanten een kabelinvoer, zodat u de voeding van armatuur naar armatuur doorlust zonder aftakdozen. Gebruik 5-aderige kabel bij DALI-2 (fase, nul, aarde en twee DALI-aders); 3-aderig volstaat bij een ingebouwde sensor.

Hoeveel armaturen op één groep passen, bepaalt niet het nominale vermogen maar de inschakelstroom van de drivers. Een automaat met C-karakteristiek verdraagt die piek beter dan een B-karakteristiek; reken de keten door op spanningsval en inschakelstroom.

Werkvolgorde die zich bewijst:

• Zet de clips uit met een laserlijn, allemaal op dezelfde hoogte.
• Trek de kabel door alle armaturen van een rij voordat u de kappen sluit.
• Stel de sensoren per segment direct in met de afstandsbediening, voordat de hoogwerker verder rijdt.
• Markeer het groepsnummer op elk armatuur voor de onderhoudsmonteur.

Onderhoud en levensduur

Stof, roet en pekel slaan neer op de kap en kosten lichtopbrengst. Plan een jaarlijkse schoonmaakronde en gebruik geen oplosmiddelen op polycarbonaat. Een LED-lijnarmatuur haalt doorgaans 50.000 branduren of meer; bij 24 uur per dag vol vermogen is dat bijna zes jaar, met sensordimming aanzienlijk langer. Lichtplein geeft tot 5 jaar garantie op armaturen.

Leg bij oplevering per groep vast welke armaturen erop zitten en houd 2 tot 3 procent van het aantal als reserve op locatie. Na een aanrijding hoeft de beheerder dan niet op levering te wachten; nabestellen kan uit Europese voorraad binnen 5 werkdagen.

Veelgestelde vragen