Condens in buitenarmaturen: oorzaken en voorkomen

Waarom een dicht armatuur toch beslaat

Een buitenarmatuur is nooit hermetisch gesloten. In de behuizing zit lucht, en die lucht bevat waterdamp. Overdag warmt een schijnwerper op gevel of mast op door zon en eigen warmte en kan de behuizing tientallen graden warmer worden dan de buitenlucht; na zonsondergang koelt hij af. De lucht binnenin krimpt, er ontstaat onderdruk en het armatuur zuigt via pakking of wartel vochtige buitenlucht aan. Dit heet ademen en het gebeurt bij elk armatuur, ook bij IP66.

Wordt de binnenkant van glas of lens kouder dan het dauwpunt van de lucht in de behuizing, dan slaat de damp neer als een waas of fijne druppels. Na een tijd branden verdwijnt die meestal weer: de leds warmen de behuizing op en het vocht lost opnieuw op in de lucht.

Een lichte waas die binnen een uur na inschakelen weg is, is dus geen defect. Druppels die blijven staan, een waterlijn onderin het glas of aanslag op de print zijn dat wel. Dan komt er meer water binnen dan er via ademen uit kan, en ligt de oorzaak vrijwel altijd bij pakking, wartel of kabelinvoer.

IP65 en IP66: wat de klasse wel en niet zegt

De IP-code beschrijft de bescherming tegen vaste voorwerpen en water onder testomstandigheden. IP65 en IP66 zijn allebei stofdicht (eerste cijfer 6). Het verschil zit in het tweede cijfer: 5 staat voor waterstralen uit een spuitmond van 6,3 mm, 6 voor krachtige waterstralen uit een spuitmond van 12,5 mm met een veel hoger debiet. Praktisch: IP65 is voldoende voor regen, IP66 houdt ook slagregen en een hogedrukreiniger op afstand buiten.

Geen van beide klassen zegt iets over waterdamp, dus ook een IP66-armatuur kan beslaan. In de praktijk is de afdichting van een IP66-armatuur wel vaak zwaarder uitgevoerd, waardoor er doorgaans minder lucht en dus minder vocht wordt uitgewisseld. De straatarmaturen van VIA, de schijnwerpers van FLUX en de paaltoparmaturen van POLARIS zijn IP66; in hallen is IP65 gebruikelijk, zoals bij ATRIA.

Vuistregel:

• Overkapt, onder een luifel of in een open loods: IP65 volstaat.
• Vrij in de regen op mast of gevel: kies IP66.
• Wasstraat of voedingsindustrie met hogedrukreiniging van dichtbij: IP69K, zoals de lijnarmaturen van TRIVO.

Pakking en schroeven: lekkage begint vaak bij de montage

De pakking is een ring van silicone of EPDM tussen behuizing en glas of deksel. Die sluit alleen af als hij overal gelijkmatig wordt samengedrukt. De meest voorkomende fouten: de pakking is bij het openen uit de groef gesprongen en zit gedraaid terug, er zit zand of een stukje kabelmantel tussen, of de schroeven zijn ongelijk aangedraaid zodat het deksel scheef trekt.

Draai dekselschroeven kruislings aan, in twee ronden en zonder slagschroevendraaier. Een pakking die jaren dicht heeft gezeten, heeft zijn vorm aangenomen en veert niet meer terug; vervang hem na onderhoud liever dan hem te hergebruiken. Boor nooit extra gaten in de behuizing voor een sensor of beugel en sluit elk ongebruikt gat af met een afdichtplug.

Wartels en kabelinvoer

De kabelwartel is de zwakste plek. Een wartel M20 dicht alleen af bij een kabeldiameter binnen het opgegeven bereik, bijvoorbeeld 6 tot 12 mm. Een te dunne kabel klemt niet, een te dikke beschadigt de afdichtring. Heeft het armatuur twee invoeren om door te lussen, zet dan een blindplug in de invoer die u niet gebruikt.

Laat de kabel van onderaf of met een druiplus het armatuur in gaan, zodat regenwater van de wartel af loopt in plaats van ernaartoe. Bij een straatarmatuur op een mastspiet van 60 mm loopt de kabel door de mast; let erop dat de kantelhoek niet zo groot wordt dat de invoer omhoog wijst. De armaturen van VIA zijn kantelbaar, houd de invoer horizontaal of naar beneden.

Water loopt ook via de kabel zelf naar binnen, langs de mantel of door capillaire werking tussen de aders. Eindigt de kabel in een natte ruimte, gebruik daar dan een gelmof of een afgedichte lasdoos. In de lichtmast hoort de aansluiting in een mastaansluitkast van NEXUS, niet los in de mastvoet.

Ademventiel en drukvereffening

Omdat ademen niet te vermijden is, hebben veel buitenarmaturen een ademventiel: een membraan dat lucht en waterdamp doorlaat maar vloeibaar water tegenhoudt. De behuizing ademt dan zonder onderdruk, zodat er geen vocht via de pakking wordt aangezogen, en vocht dat toch binnenkomt, verdampt bij opwarming weer naar buiten.

Controleer bij klachten of het ventiel niet is overgeschilderd, afgedekt door een beugel of verstopt met vuil. Bij een armatuur zonder ventiel past er soms een in een ongebruikte wartelopening; overleg dat eerst met ons, want elke wijziging aan de behuizing valt buiten de IP-test en kan de garantie raken.

Stappenplan bij een beslagen armatuur

• Laat het armatuur een uur branden. Verdwijnt de waas, dan is er niets aan de hand.
• Blijven druppels staan: spanning af, deksel open, pakking en groef inspecteren en schoonmaken.
• Controleer de wartel op kabeldiameter, aandraaimoment en druiplus en sluit ongebruikte invoeren af.
• Droog behuizing en glas, leg de pakking terug of vervang hem en draai de schroeven kruislings aan.
• Beslaat het armatuur daarna opnieuw, meld het dan met foto's via info@lichtplein.nl. Op de armaturen van VIA en FLUX geldt tot 5 jaar garantie; samen bekijken we of de oorzaak in het armatuur of in de montage zit.

Veelgestelde vragen