Ecodesign en energielabel voor lichtbronnen: dit betekent het voor LED-armaturen

Twee verordeningen sinds september 2021

Sinds september 2021 gelden in de EU twee verordeningen naast elkaar: ecodesign met minimumeisen voor lichtbronnen en losse voorschakelapparatuur (drivers), en het energielabel met een nieuwe schaal van A tot G. De oude schaal tot A++ is verdwenen.

Het grootste verschil met de oude regels: het label hoort bij de lichtbron, niet bij het armatuur. Het aparte armatuurlabel, dat aangaf welke lampklassen in een armatuur pasten, is afgeschaft.

Welke eisen ecodesign stelt

De belangrijkste minimumeisen voor een lichtbron die in de EU op de markt komt:

• een minimale lichtstroom per watt, waardoor halogeen en de meeste fluorescentielampen zijn afgevallen
• een kleurweergave Ra van minimaal 80, met uitzonderingen voor buiten- en industriële toepassingen
• grenzen voor flikkeren (Pst LM maximaal 1,0) en stroboscopisch effect (SVM maximaal 0,4 sinds september 2024)
• een stand-byverbruik van maximaal 0,5 W
• een arbeidsfactor van minimaal 0,9 voor lichtbronnen boven 100 W
• een duurtest met schakelcycli

Daarnaast moeten lichtbron en driver in een armatuur met gangbaar gereedschap te vervangen zijn, tenzij de fabrikant technisch onderbouwt waarom dat niet kan. Voor losse drivers gelden eigen minimumrendementen. Bij de straatarmaturen van VIA is de driver bijvoorbeeld los leverbaar, zodat u bij een defect alleen de driver vervangt.

De schaal van A tot G

De klasse volgt uit de totale lichtstroom per watt van de lichtbron, inclusief het verlies in de driver. De grenzen: A vanaf 210 lm/W, B vanaf 185, C vanaf 160, D vanaf 135, E vanaf 110, F vanaf 85 en G daaronder. Klasse A is bij de invoering bewust vrijwel leeg gelaten, als ruimte voor toekomstige LED-techniek.

De labelwaarde is niet één op één de lm/W uit de datasheet: de berekening gebruikt de nuttige lichtstroom binnen de bundel en een correctiefactor voor lichtbrontype en driver. Vergelijk daarom armaturen onderling op de datasheet en losse lichtbronnen onderling op het label.

Op elk label staat een QR-code naar de Europese productdatabank EPREL. Daar staat het productinformatieblad met levensduur, kleurweergave en flikkerwaarden.

Armaturen met vaste LED

Een armatuur is in de verordening een bevattend product. Kan de LED-module zonder blijvende schade uit het armatuur worden gehaald, dan is die module de lichtbron en draagt het armatuur zelf geen label. De leverancier moet wel kunnen aantonen dat de ingebouwde lichtbron en driver aan de eisen voldoen. Is de LED niet te verwijderen zonder het armatuur te beschadigen, dan geldt het complete armatuur als lichtbron, met alle eisen en het label.

Voor u als installateur betekent dit: een label op een high bay of lijnarmatuur is geen verplichting en het ontbreken ervan zegt niets over de kwaliteit. Kijk naar wat u wel kunt controleren: lm/W, levensduur als L70 of L80, vervangbaarheid van de driver en garantie. De high bays van ATRIA halen tot 180 lm/W, de lichtlijnen van LINEA zijn met UGR<21 geschikt voor kantoren, beide met 5 jaar garantie.

Wat uit de handel verdween

De eisen hebben het aanbod duidelijk veranderd. Halogeen verdween al eerder grotendeels, spaarlampen met ingebouwd voorschakelapparaat volgden in 2021. In 2023 vervielen de uitzonderingen voor T8- en T5-fluorescentiebuizen: die mogen niet meer nieuw in de EU op de markt worden gebracht. Bestaande installaties mogen blijven branden en handelsvoorraad mag worden verkocht, maar de aanvoer stopt.

Voor parkeergarages, stallen en magazijnen met TL-armaturen is vervanging daarmee een kwestie van tijd. Een complete LED-lijnarmatuur zoals TRIVO (IP65, doorlusbaar) is in onderhoud vaak voordeliger dan retrofitbuizen in verouderde armaturen, omdat driver, optiek en behuizing dan ook nieuw zijn.

Checklist bij inkoop

• Vraag bij elk armatuur de datasheet met lm/W, L-waarde en flikkergegevens.
• Controleer of LED-module en driver vervangbaar zijn en of de driver los leverbaar is.
• Controleer bij losse lichtbronnen het label en de EPREL-registratie via de QR-code.
• Laat voor grotere ruimtes een lichtberekening maken, zodat u op lux rekent en niet alleen op watt.

Veelgestelde vragen