Te weinig licht in het magazijn: diagnose en oplossing

Eerst meten, dan pas vervangen

Een klacht als 'het is donker in het magazijn' is geen diagnose. Voordat u armaturen bestelt, wilt u weten hoeveel licht er werkelijk op de vloer en op de legborden valt. Dat meet u met een luxmeter: houd de sensor horizontaal op werkvlakhoogte (de vloer, of 0,85 meter bij inpaktafels), meet in een raster van circa 2 bij 2 meter en noteer per gangpad het gemiddelde en de laagste waarde. Sluit daglicht uit door 's avonds te meten of de lichtstraten af te dekken, en laat conventionele lampen eerst een kwartier opwarmen.

De uitkomst vergelijkt u met de norm voor werkplekverlichting, NEN-EN 12464-1. Globaal gelden daarin als richtwaarden: opslagruimten 100 lux, gangpaden met verkeer 150 lux, en orderpick-, inpak- en expeditiezones 300 lux. De gelijkmatigheid (laagste waarde gedeeld door het gemiddelde) hoort doorgaans minimaal 0,4 te zijn. Zit u ver onder deze waarden, dan is de oorzaak vrijwel altijd een van de vier hieronder.

Oorzaak 1: veroudering van de lichtbron

Elke lichtbron geeft in de loop van de tijd minder licht, terwijl het verbruik gelijk blijft. Bij metaalhalide- en hogedruknatriumlampen is dat het sterkst: die kunnen, afhankelijk van type en branduren, 30 tot 50 procent van hun lichtstroom verliezen voordat ze uitvallen. TL-buizen verliezen doorgaans 10 tot 20 procent. Een hal die tien jaar geleden netjes op 150 lux is berekend, kan nu op 80 tot 100 lux zitten terwijl alle lampen nog branden.

Ook LED veroudert, maar veel langzamer en voorspelbaar: een goede high bay is bijvoorbeeld gespecificeerd op L80 bij 50.000 branduren, dus nog 80 procent van het licht na die periode. Goedkope armaturen van de eerste LED-generatie halen dat vaak niet en verkleuren of flikkeren eerder. Herkenbaar aan: alle armaturen branden, maar de hal oogt dof, met zichtbare kleurverschillen tussen armaturen onderling. De oplossing is groepsvervanging, niet lamp voor lamp.

Oorzaak 2: vervuiling

Stof van verpakkingen, roet van heftrucks en vocht hechten zich aan de lichtuittrede van het armatuur. Op 8 tot 12 meter hoogte wordt daar zelden schoongemaakt. In een normaal magazijn kan een vuil armatuur al snel 10 tot 30 procent licht kosten; bij open reflectoren en in stoffige omgevingen meer. Daar komt bij dat donkere stellingen, vuile wanden en volgestapelde pallets nauwelijks licht terugkaatsen.

Een simpele test: reinig één armatuur, meet eronder opnieuw en vergelijk met een niet-gereinigde buur. Is het verschil groot, dan hoort reiniging in het onderhoudsplan. Kiest u nieuwe armaturen, let dan op een gesloten behuizing met minimaal IP65, zodat er geen stof achter de lens komt. De high bays in de serie ATRIA zijn IP65 en hebben een glad oppervlak dat eenvoudig te reinigen is.

Oorzaak 3: verkeerde optiek boven de stellingen

Dit is een veelvoorkomende fout in hallen met stellingen hoger dan 3 meter. Een ronde UFO high bay heeft een bundel van 90 tot 120 graden. Hangt die boven een stelling of schuin boven een gangpad, dan valt het grootste deel van het licht op de bovenste legborden en de pallets, niet in het gangpad waar de orderpicker leest. Het resultaat is dan bijvoorbeeld 400 lux op de bovenste laag en 60 lux op de vloer.

Het probleem ontstaat vaak pas later: de armaturen zijn ooit in een open hal opgehangen, daarna zijn stellingen geplaatst of verplaatst zonder naar de verlichting te kijken. De oplossing is een lineaire high bay met een asymmetrische bundel van 30x90 graden, recht boven het hart van het gangpad en met de lengteas mee. Zo komt het licht tussen de stellingen tot op het onderste legbord. Een voorbeeld is de ATRIA lineaire high bay van 100 W met 16.000 lm, 160 lm/W en precies deze optiek.

Oorzaak 4: te weinig lichtstroom voor de hoogte

Licht neemt af met het kwadraat van de afstand. Een armatuur dat op 6 meter hoogte 150 lux op de vloer geeft, levert op 10 meter nog ruwweg een derde daarvan. Bij een verhuizing naar een hogere hal, of bij het overnemen van een oud lichtplan, zijn de armaturen vaak simpelweg te licht gekozen.

Een rekenvoorbeeld. Een hal van 40 bij 25 meter (1.000 m²) moet gemiddeld 150 lux halen. Met een onderhoudsfactor van 0,8 en een benuttingsfactor van 0,6 heeft u 150 × 1.000 / (0,8 × 0,6) = circa 312.000 lumen nodig. Dat zijn ongeveer 21 UFO high bays van 100 W met 15.000 lm, of 18 stuks van de variant met 180 lm/W en 18.000 lm. Voor hallen tot 6 meter is een ATRIA low bay lineair met instelbaar vermogen van 14 tot 75 W vaak voldoende; voor 10 tot 14 meter gaat u naar 200 tot 240 W.

Zo pakt u het aan

• Meet eerst: gemiddelde en minimum per zone, vergeleken met de richtwaarden.
• Bepaal de oorzaak: reinigingstest, leeftijd van de lampen, bundelhoek ten opzichte van de stellingen.
• Laat een lichtberekening maken op basis van de actuele stellingindeling, hoogte en reflectiefactoren. Wij maken die voor 350 euro excl. btw.
• Kies per zone het juiste type: UFO voor open vloeren, lineair boven stellingen, vlak met UGR<21 bij inpaktafels en werkplekken.
• Overweeg een insteeksensor: in gangpaden waar maar af en toe iemand komt, dimt het licht naar een grondniveau en gaat het bij beweging naar 100 procent.

Kiest u voor LED met 5 jaar garantie en een lichtberekening vooraf, dan weet u vooraf welke luxwaarde u na installatie mag verwachten en hoe die zich de komende jaren houdt. Lichtplein levert uitsluitend aan bedrijven, uit Europese voorraad en binnen 5 werkdagen.

Veelgestelde vragen