UGR: verblinding in hallen en kantoren en waarom UGR<21 telt

Wat de UGR-waarde zegt

UGR staat voor Unified Glare Rating, een rekenmethode van de CIE die storende verblinding door binnenverlichting in één getal vangt. De schaal loopt in de praktijk van 10 (nauwelijks waarneembaar) tot 28 (hinderlijk). Hoe lager, hoe minder verblinding. Een verschil van 1 punt is nauwelijks waarneembaar, 3 punten is duidelijk voelbaar. Daarom werken de normen met stappen van 3: UGR 13, 16, 19, 22, 25 en 28.

In de berekening tellen vier zaken mee: de luminantie (helderheid) van elk armatuur in de kijkrichting, de grootte van het lichtvlak gezien vanaf het oog, de positie ten opzichte van de kijklijn en de helderheid van plafond en wanden. Een klein, fel lichtpunt net boven de kijklijn scoort slecht; een groot, gelijkmatig oplichtend vlak hoog in het plafond scoort goed. UGR geldt alleen binnen. Buiten, op terreinen en sportvelden, gebruikt men de GR-waarde.

Welke UGR-grens geldt waar

De werkplekverlichtingsnorm NEN-EN 12464-1 koppelt aan elke taak een verlichtingssterkte in lux en een maximale UGR. De meest gebruikte combinaties:

• Kantoorwerk (schrijven, lezen, beeldschermwerk) en vergaderruimten: 500 lux, UGR 19.
• Technisch tekenen: 750 lux, UGR 16.
• Receptie en balie: 300 lux, UGR 22.
• Archief en opslagruimten: 100 tot 200 lux, UGR 25.
• Magazijn, expeditie en inpakken: 300 lux, UGR 25.
• Grof en middelfijn machinewerk: 200 tot 300 lux, UGR 25. Fijn machinewerk: 500 lux, UGR 22.
• Gangen en verkeersruimten: 100 lux, UGR 28.

Sporthallen vallen onder de aparte sportverlichtingsnorm NEN-EN 12193 met grofweg 200 tot 750 lux, afhankelijk van de sport en het speelniveau. Omdat spelers bij balsporten vaak recht omhoog kijken, is lage verblinding daar minstens zo belangrijk als op kantoor. Let op: een installatie die in de hal UGR 22 haalt, is voor een kantoor met beeldschermen nog niet goed genoeg, daar is 19 de grens.

Waarom een UFO high bay in een lage hal snel verblindt

Een UFO high bay van 100 W levert 15.000 tot 18.000 lumen uit een lichtvlak van ongeveer 30 centimeter doorsnede: een zeer heldere bron. Op 10 of 12 meter hoogte is dat geen probleem, het armatuur hangt ver buiten de normale kijkrichting en oogt vanaf de vloer klein. Op 5 of 6 meter, zoals in veel werkplaatsen en sporthallen, kijkt een heftruckchauffeur of orderpicker er regelmatig recht tegenaan. De UGR schiet dan gemakkelijk boven 25.

Een vlakke high bay verdeelt dezelfde lichtstroom over een veel groter vlak, achter een opalen of microprismatische afdekking. De luminantie per vierkante centimeter daalt sterk en daarmee de UGR. Dat is het verschil tussen een armatuur dat opvalt en een hal die gewoon goed verlicht is.

Vlakke high bays en lichtlijnen met UGR<21

Voor hallen tot ongeveer 8 meter en voor sporthallen bieden wij in de serie ATRIA vlakke LED high bays met UGR<21. De 120 W-uitvoering levert 19.200 lumen (160 lm/W) met een bundel van 110°, is IP65 en IK10, 0-10V dimbaar en heeft 5 jaar garantie. Boven stellingen past de lineaire ATRIA high bay met 30x90° optiek beter: de bundel valt in het gangpad en niet in de ogen van de chauffeur in het pad ernaast. De UFO-uitvoeringen van ATRIA, tot 180 lm/W, blijven de zuinigste keuze voor hoge hallen waar de montagehoogte de verblinding al beperkt.

Voor kantoren en retail zijn de lichtlijnen van LINEA ontworpen op UGR<21: naadloos koppelbaar, in wit of zwart, als opbouw of pendel, met instelbaar vermogen van 24 tot 40 W. De optionele indirecte uplight-module stuurt een deel van het licht naar het plafond. Dat verhoogt de achtergrondluminantie, verkleint het contrast met het armatuur en verlaagt de berekende UGR verder.

Montagehoogte en optiek: zo stuurt u de UGR

Als installateur heeft u meer invloed op de UGR dan alleen via de armatuurkeuze. De belangrijkste knoppen:

• Montagehoogte: hoger ophangen verkleint het lichtvlak voor het oog en schuift het armatuur uit de kijkrichting. Onder 6 meter kiest u bij voorkeur vlak of lineair, boven 8 meter is een UFO meestal prima.
• Bundelhoek en optiek: een smallere bundel stuurt minder licht onder vlakke hoeken richting de ogen; een diffuse afdekking verlaagt de luminantie van het lichtvlak.
• Oriëntatie: bij lichtlijnen en lineaire armaturen verschilt de UGR in de lengterichting van die in de dwarsrichting. Leg de lijnen evenwijdig aan de hoofdkijkrichting en controleer beide waarden.
• Reflectie: een licht plafond en lichte wanden verhogen de achtergrondluminantie en verlagen de UGR. Dezelfde armaturen scoren in een donkere hal slechter.
• Kijkhoogte: de berekening zet het oog op 1,2 meter voor zittend werk. Een heftruckchauffeur zit hoger en kijkt vaker omhoog; neem die positie mee.

UGR van het armatuur versus UGR in uw project

De UGR op een datasheet is een tabelwaarde volgens de CIE-methode voor een standaardruimte met reflecties van 70, 50 en 20 procent voor plafond, wanden en vloer. Uw hal of kantoor wijkt daar altijd van af. De werkelijke UGR volgt pas uit een lichtberekening met uw afmetingen, montagehoogte, armatuurverdeling en kijkposities. Een armatuur met UGR<21 kan in een lage, donkere hal boven 22 uitkomen en in een licht kantoor met de juiste verdeling onder 19 blijven.

Lichtplein maakt zo'n lichtberekening voor 350 euro excl. btw, met lux-niveaus, gelijkmatigheid en UGR per kijkpositie. Vanaf 100 armaturen rekenen wij projectprijzen. Wij leveren uitsluitend aan bedrijven, uit Europese voorraad binnen 5 werkdagen.

Veelgestelde vragen