Vandalisme en stootschade aan buitenverlichting: zo beperkt u de schade

Waar de schade vandaan komt

Schade aan buitenverlichting heeft zelden één oorzaak. In de praktijk zien wij drie groepen: moedwillige vernieling, onbedoelde stoten en diefstal. Vandalisme is de steen door de lens, de paaltoparmatuur die van de mast wordt getrokken, graffiti op de mast of het opengebroken deurluik. Stootschade ontstaat per ongeluk: een voetbal tegen een schijnwerper op het schoolplein, een maaimachine tegen een paaltje of een vrachtwagen die bij het achteruitrijden een mast raakt. Diefstal richt zich vooral op koper: de kabel in de mast en de mastaansluitkast achter het luik.

De oorzaak bepaalt de oplossing. Tegen stenen helpt een hoge IK-klasse, tegen aanrijdingen helpt vooral de plaats van de mast en tegen diefstal een luik dat niet met een schroevendraaier open kan. Loop daarom eerst het terrein na voordat u materiaal bestelt: waar staan mensen, waar rijden voertuigen en wat is bereikbaar vanaf de grond?

IK-klasse: de eerste keuze

De IK-klasse uit de norm IEC 62262 geeft aan hoeveel slagenergie een behuizing verdraagt. IK08 staat voor 5 joule, IK10 voor 20 joule: een hamer van 5 kilo die van 40 centimeter hoogte valt. IK10 is in de praktijk de hoogste klasse die fabrikanten voor armaturen opgeven; vraag bij hogere claims om het testrapport.

• Buiten handbereik, rustige omgeving: IK08 volstaat. De straatarmatuur van 25 W uit de serie VIA op een mast van 4 meter is IK08.
• Binnen handbereik of binnen gooiafstand: IK10. Denk aan onderdoorgangen, fietsenstallingen, schoolpleinen, bushaltes, sportparken en parkeerterreinen.
• Balinslag: IK10, ook op 6 meter hoogte. De padel- en tennisbaanschijnwerpers uit de serie ARENA zijn daarom IK10.
• Terrein en gevel: kies binnen de serie FLUX de uitvoeringen met IK10, zoals de schijnwerper van 240 W met 40.800 lumen.

De IK-waarde geldt voor behuizing en lens zoals getest; na een vervangen kap geldt hij niet meer vanzelf.

Montagehoogte en plaatsing

De goedkoopste bescherming is afstand. Wat niet bereikbaar is, wordt minder vaak vernield. Hanteer deze vuistregels:

• Onder 2,5 meter hangt een armatuur binnen handbereik: altijd IK10, bij voorkeur met verzonken schroeven met speciale aandrijving.
• Een mast van 4 meter uit de serie TURRIS zet het lichtpunt buiten handbereik, maar niet buiten gooiafstand. Kies op pleinen en bij hangplekken toch IK10.
• Een mast van 6 meter is met stenen een stuk moeilijker te raken en dekt meer oppervlak per mast.
• Zet masten niet naast hekwerken, containers of banken waar iemand op kan klimmen.
• Houd masten ruim achter de trottoirband en buiten de draaicirkel van vrachtwagens; op parkeerterreinen beschermt een aanrijbeugel de mast tegen bumpers.
• Paaltoparmaturen uit de serie POLARIS staan vaak op lagere masten, bijvoorbeeld 3 tot 4 meter met een masttop van 60 tot 80 mm, en zijn gevoeliger voor stoten dan straatarmaturen. Plaats ze op minimaal een meter van wandelpaden en maairoutes.

Beschermroosters, kappen en materiaal

Als de plaats niet te kiezen is, moet het product het werk doen. Drie onderdelen tellen: behuizing, lens en bevestiging.

• Behuizing: gegoten aluminium verdraagt stoten beter dan plaatstaal en roest niet.
• Lens of kap: gehard glas is krasvast en kleurvast, maar versplintert bij een harde klap. Polycarbonaat buigt mee en breekt vrijwel niet, maar vergeelt zonder UV-stabilisator en krast sneller. Voor vandalismegevoelige plekken is polycarbonaat of een rooster voor het glas de betere keuze.
• Beschermrooster: een stalen rooster vangt stenen en ballen op voordat ze de lens raken. Het kost enkele procenten lichtopbrengst en hoort in de lichtberekening te worden meegenomen. Vraag bij uw offerte of er voor het gekozen type een passend rooster is.
• Bevestiging: gebruik roestvaststalen bouten met een niet-standaard aandrijving, zoals torx met pin, en borg de beugel zodat een armatuur niet met de hand te verdraaien is.

De conische stalen masten uit de serie TURRIS zijn van staal S235JR, thermisch verzinkt. Een kleine deuk in een verzinkte stalen mast is meestal cosmetisch, waar een aluminium mast eerder verbuigt. Kiest u de extra gepoedercoate uitvoering in RAL 9005, dan laat graffiti zich beter verwijderen en vallen krassen minder op dan op een blanke zinklaag.

Masten met slot en een veilig deurluik

Het deurluik is de zwakke plek van iedere mast. Daarachter zitten de mastaansluitkast met zekeringen en de kabelaansluiting, precies wat koperdieven zoeken. Een open luik is bovendien een veiligheidsrisico: daarachter staat 230 V.

• Kies een mast waarvan het luik alleen met gereedschap of een speciale sleutel open kan, nooit met een gewone schroevendraaier.
• Gebruik een mastaansluitkast uit de serie NEXUS die in het luik van de TURRIS-masten past, zodat de zekering direct bij de mast zit en een kortsluiting na schade niet de hele lichtstraat uitschakelt.
• Laat geen kabel buiten de mast hangen en voer de kabel ondergronds in.
• Leg bij oplevering het sleuteltype vast, zodat uw monteur na een melding meteen aan de slag kan.

Wat vervanging werkelijk kost

Het armatuur is bij een vervanging zelden de grootste post. Reken mee: de rit, een hoogwerker, twee monteurs, eventueel verkeersmaatregelen en het afvoeren van het oude materiaal. Bij een mast komen daar graafwerk en een nieuwe fundering bij. Een paaltoparmatuur uit de serie POLARIS kost tot 385 euro excl. btw, een stalen mast uit de serie TURRIS is op aanvraag geprijsd, antwoord binnen 48 uur. De arbeid en het materieel rond die vervanging zijn vaak een veelvoud daarvan.

Zo houdt u de kosten in de hand:

• Kies in risicogebieden vooraf voor IK10 en een rooster; de meerprijs is klein tegenover één vervanging.
• Standaardiseer op één serie per terrein, dan past elk reservearmatuur op elke mast.
• Houd een kleine reservevoorraad aan. Armaturen leveren wij binnen 5 werkdagen uit Europese voorraad, maar stalen masten hebben een levertijd van 3 tot 5 weken en aluminium masten 4 tot 6 weken. Een lichtpunt dat weken donker staat, trekt nieuwe vernieling aan.
• Registreer iedere schade met foto, datum en locatie; dat helpt bij de verzekering en laat zien waar extra maatregelen nodig zijn.

Veelgestelde vragen