Armaturen uitgevallen na onweer: overspanning herkennen

Het beeld na een onweersnacht

De melding komt meestal de ochtend na de bui: een deel van de terrein- of straatverlichting brandt niet meer. Overspanning laat een herkenbaar spoor achter:

• Meerdere armaturen in dezelfde groep zijn tegelijk uitgevallen, vaak de masten het verst van de verdeler.
• De zekering in de mastaansluitkast is heel. Een piek van enkele microseconden is voorbij voordat een smeltzekering reageert.
• Het armatuur is donker, flikkert of brandt op halve kracht.
• De LED-module is heel. In het armatuur ziet u een verkleurde of gebarsten varistor of een zwarte vlek bij de ingang van de driver.

Andere oorzaken zien er anders uit. Een kabelbreuk legt de hele groep plat en laat de automaat uitschakelen. Water in een armatuur raakt één lichtpunt en zet de aardlekschakelaar om. Een versleten driver valt willekeurig uit, verspreid over maanden, niet drie tegelijk in één nacht.

Zo stelt u de diagnose in het veld

Werk de groep in deze volgorde af:

• Noteer datum, tijd en weer. Inslagen in de omgeving zijn achteraf na te zoeken in openbare bliksemregistratie.
• Schakel de groep spanningsloos en controleer in elke mastaansluitkast de zekering en de aardlitze.
• Meet de isolatieweerstand van de kabel met alle armaturen losgekoppeld. Meet nooit met 500 V op een aangesloten driver of SPD.
• Controleer de SPD-module. Is de SPD doorgeslagen en de driver heel, dan heeft de bescherming gewerkt.
• Meet de driver. Netspanning op de ingang en niets op de uitgang betekent een defecte driver. Is ook de SPD onbeschadigd, dan was de piek groter dan de SPD-klasse of kwam hij binnen via de PE of de stuurleiding.

Zet het patroon op een plattegrond: welke masten, hoe ver van de verdeler, welke SPD-klasse. Dat wijst de zwakke plek aan.

SPD en driver vervangen

Een SPD is een slijtdeel. Elke afgeleide piek slijt de varistoren verder, totdat de module het armatuur uitschakelt. Vervang per groep, niet alleen bij de donkere masten: de SPD's in de armaturen die nog branden, hebben dezelfde piek verwerkt.

Bij de straatarmaturen van VIA is 10 kV overspanningsbeveiliging standaard en zit de driver bij een deel van de uitvoeringen apart. U wisselt dan alleen driver en SPD-module en laat behuizing en LED-module op de mast. Kies dezelfde stroominstelling en hetzelfde regelprotocol, anders loopt het lichtniveau in de groep uit de pas.

Vervangt u een ouder armatuur zonder SPD of met 2 tot 4 kV, zet het nieuwe 10 kV-armatuur dan eerst op de buitenste masten. Waarom 10 kV de juiste klasse is voor masten in open terrein, leest u in Overspanningsbeveiliging: waarom 10 kV.

Aarding: de weg van de piek

Een SPD leidt energie af en die moet ergens heen. Bij een klasse I-armatuur op een stalen mast zoals TURRIS loopt die weg via de PE-ader, de aardlitze bij het deurluik en de mastaansluitkast. Is één verbinding los of gecorrodeerd, dan werkt alleen de bescherming tussen L en N.

Controleer daarom na elke storing de aardlitze en de PE-klem. De mastaansluitkasten van NEXUS hebben aardlitzes en een of twee zekeringen per mast: de zekering beschermt tegen kortsluiting, de aardlitze maakt de SPD compleet. Vallen dezelfde masten bij elk onweer uit, dan ontbreekt bijna altijd de tweede trap: een SPD type 2 in de verdeler aan het begin van de groep.

Garantie en verzekering: wie betaalt

Garantie op armaturen, bij Lichtplein tot 5 jaar, dekt materiaal- en fabricagefouten. Schade door een externe oorzaak zoals overspanning valt daar bij vrijwel elke fabrikant buiten, en een SPD die zijn werk heeft gedaan, is geen defect maar een versleten slijtdeel.

Voor de eigenaar is de verzekering het loket. Veel opstal- en bedrijfsverzekeringen dekken blikseminslag; schade door inductie, een piek zonder directe inslag, is vaak een aparte dekking of uitgesloten. Zoek in de polis op het woord inductie. De verzekeraar vraagt in de regel om datum en tijdstip van het onweer, een lijst van uitgevallen lichtpunten met foto's, een verklaring van de installateur over de oorzaak en de factuur van het herstel. Bewaar de defecte onderdelen tot de claim is afgehandeld.

Preventie in nieuwe installaties

Vier maatregelen voorkomen de meeste schade:

• 10 kV in elk armatuur op een mast, standaard bij VIA. Kiest u een schijnwerper op een mast, bijvoorbeeld uit FLUX, controleer dan de SPD-klasse in de specificaties. Binnen onder een dak, zoals bij een high bay van ATRIA, is een lagere klasse doorgaans voldoende.
• SPD type 2 in de verdeler aan het begin van elke buitengroep, of type 1 als het gebouw een bliksembeveiligingsinstallatie heeft.
• Een gesloten aardweg: PE-ader in de kabel, aardlitze aangesloten en de verbinding bij oplevering gemeten.
• Korte groepen: hoe langer de kabel in open terrein, hoe hoger de geïnduceerde piek.

Leg de SPD-klasse per lichtpunt vast in het dossier en plan na elke zware bui een controleronde langs de buitenste masten. Met DALI-2- of D4i-armaturen uit de VIA-serie ziet u, in combinatie met een beheersysteem, direct welk lichtpunt is uitgevallen.

Veelgestelde vragen