Klachten over verblinding op kantoor: oorzaken en oplossingen

Zo herkent u het probleem

Verblinding op kantoor komt in twee vormen voor. Bij directe verblinding ziet de medewerker het armatuur zelf in zijn gezichtsveld. Bij reflectieverblinding spiegelt het armatuur in het beeldscherm of het glanzende bureaublad. Die tweede vorm valt minder op, omdat niemand omhoog kijkt, maar geeft dezelfde klachten: vermoeide ogen, hoofdpijn en concentratieverlies.

Signalen bij een rondgang:

• Beeldschermen staan schuin op het bureau, weggedraaid van het plafondarmatuur.
• Armaturen zijn afgedekt met papier of medewerkers vragen of er lampen uit kunnen.
• De zonwering blijft dicht bij bewolkt weer.
• De klachten namen toe na vervanging van TL door LED.

De norm voor werkplekverlichting vraagt op het bureau 500 lux, een gelijkmatigheid van 0,6 en een UGR van maximaal 19. Veel LED-vervangingen halen de 500 lux ruimschoots, maar niet de UGR: het licht komt uit een veel kleiner en helderder oppervlak dan bij de oude TL-armaturen met raster.

Oorzaak 1: te hoge luminantie van het armatuur

Of een lichtbron verblindt, hangt niet af van het aantal lumen maar van de luminantie: de helderheid per vierkante meter lichtgevend oppervlak, in cd/m². Een armatuur dat 4.000 lumen uit een strook van enkele centimeters breed stuurt, is vele malen helderder dan een diffuus paneel met dezelfde lumen. Zichtbare LED-punten achter een heldere afdekking zijn de klassieke boosdoener, net als een UFO high bay in een kantoor met een laag plafond.

Voor beeldschermwerk begrenst de norm de gemiddelde luminantie van armaturen bij kijkhoeken vanaf 65 graden tot 3.000 cd/m², en afhankelijk van beeldschermtype en taak tot 1.500 cd/m². Controleer het zelf: ga aan het bureau zitten, kijk recht vooruit en til uw gestrekte arm op tot ongeveer 65 graden. Elk armatuur boven uw hand moet onder die grens blijven.

De oplossing is een groter en diffuser lichtgevend oppervlak: een lichtlijn die dezelfde lumen over de volle lengte spreidt. Stem daarnaast het vermogen af op de ruimte. De lijnarmaturen van LINEA zijn per module instelbaar op 24, 32 of 40 W, zodat u bij een laag plafond niet met 40 W verlicht waar 24 W de 500 lux al haalt.

Oorzaak 2: verkeerde plaatsing ten opzichte van beeldschermen

De tweede grote oorzaak is de opstelling. Een armatuur recht achter de medewerker spiegelt in het beeldscherm; een armatuur recht voor hem, net boven het scherm, staat als felle bron midden in het gezichtsveld. Het armatuur is dan misschien prima, maar hangt op de verkeerde plek.

Drie regels voor de plaatsing:

• Hang lichtlijnen parallel aan de kijkrichting, in de lengterichting van de bureaus. Parallelle lijnen geven een lagere UGR dan lijnen dwars op het bureau.
• Plaats de lijn naast de bureaurij, tussen twee rijen in, niet boven het hoofd of recht boven het beeldscherm.
• Zet bureaus haaks op het raam, zodat daglicht van opzij komt.

Controleer de spiegeling door het beeldscherm uit te zetten: elk armatuur dat u vanaf de werkplek in het zwarte scherm ziet, is een kandidaat voor klachten, ook na een herindeling van de bureaus.

Oorzaak 3: hoog contrast door donkere plafonds en wanden

UGR is een maat voor het contrast tussen de armaturen en hun omgeving. Een helder armatuur tegen een donker plafond geeft een hoge UGR; tegen een licht plafond dat zelf wat licht terugkaatst, een lagere. De schaal loopt van 10 tot 30 en een verschil van 3 punten is duidelijk merkbaar. De norm vraagt UGR 19 voor bureauwerk en vergaderruimtes, 22 voor een receptie en 28 voor gangen.

De tabelwaarde op een datasheet geldt voor een referentieruimte met reflectiefactoren van 70, 50 en 20 procent voor plafond, wanden en vloer. Een antracietgrijs plafond, een open plafond met zichtbare installaties of donkere wanden wijken daar sterk van af: een armatuur met UGR<21 kan dan boven 22 uitkomen, terwijl het in een wit geschilderd kantoor onder 19 blijft.

De oplossing: lichtlijnen UGR<21 met een indirect aandeel

Wie klachten structureel wil oplossen, combineert een armatuur met lage luminantie, de juiste plaatsing en een indirect aandeel. De lijnarmaturen van LINEA hebben UGR<21 als tabelwaarde, spreiden het licht over de volle lengte en zijn naadloos koppelbaar in wit of zwart, als opbouw of pendel. Vanaf circa 2,8 m plafondhoogte kunt u de lijn als pendel 0,3 tot 0,6 m onder het plafond hangen.

Het indirecte aandeel maakt het verschil. Met de losse uplight-module van LINEA stuurt u een deel van het licht naar het plafond, dat het diffuus terugkaatst. Het plafond wordt een grote, zachte lichtbron: het contrast rond het armatuur daalt, de UGR gaat omlaag en schaduwen worden zachter. Een indirect aandeel van 20 tot 30 procent volstaat, mits het plafond licht is, met een reflectiefactor rond 0,7. Bij een donker of open plafond kiest u opbouw zonder uplight.

Met 120 lm/W en 24 tot 40 W per module is in veel kantoren met 2,7 tot 3 m plafondhoogte één doorlopende lijn tussen twee bureaurijen voldoende. Of u in uw project onder UGR 19 blijft, volgt uit een lichtberekening met uw afmetingen, reflecties en kijkposities, voor 350 euro excl. btw.

Stappenplan bij klachten

Zo pakt u een klacht gestructureerd aan:

• Stap 1: ga aan het bureau van de klager zitten en kijk naar het plafond en in het uitgeschakelde beeldscherm.
• Stap 2: noteer welke armaturen in beeld komen en of ze zichtbare LED-punten hebben.
• Stap 3: meet de lux op het bureau; ruim boven 500 lux kunt u het vermogen terugzetten.
• Stap 4: beoordeel plafond, wanden en de stand van de bureaus ten opzichte van ramen en lijnen.
• Stap 5: laat de ruimte doorrekenen met UGR per kijkpositie en kies voor verplaatsen, bijstellen of vervangen.

Vervangen is lang niet altijd nodig; soms volstaat het draaien van een bureaurij of het wit schilderen van een plafond. Zit het probleem in het armatuur zelf, dan is een lichtlijn met UGR<21 en uplight-module de duurzame oplossing. Lichtplein levert uitsluitend aan bedrijven, uit Europese voorraad binnen 5 werkdagen.

Veelgestelde vragen