Rekenvoorbeeld: pluimveestal van 2.000 m² met dimbare buisarmaturen

Uitgangspunten van het voorbeeld

Dit voorbeeld is fictief, maar de maten zijn herkenbaar: een vleeskuikenstal van 100 bij 20 meter, dus 2.000 m², met een vlak plafond op 3 meter boven de vloer. De dieren lopen op strooisel en het lichtniveau wordt gemeten op dierhoogte, vlak boven dat strooisel. Na elke ronde van zes tot zeven weken wordt de stal leeggehaald, met een hogedrukreiniger uitgespoten en ontsmet.

De pluimveehouder stelt via zijn installateur vier eisen:

• een lichtprogramma dat per fase van 40 lux terugloopt naar 20 lux, met een schemerfase bij het in- en uitschakelen;
• een werkstand van circa 100 lux voor controle, vaccineren, laden en reinigen;
• een behuizing die hogedrukreiniging en ammoniak verdraagt, in het bestek omschreven als minimaal IP67;
• geen lasdozen in de dierruimte en zo min mogelijk kabel.

Lichtniveau en lichtprogramma

De Europese welzijnsregels voor vleeskuikens schrijven een minimum van 20 lux voor tijdens de lichtperiode, gemeten op dierhoogte en op minimaal 80 procent van het bruikbare oppervlak; controleer altijd de actuele eisen die voor het bedrijf gelden. Een ronde start hoger, zodat de kuikens voer en water vinden. Het programma in dit voorbeeld:

• Dag 1 tot 7: 30 tot 40 lux, lange lichtperiode met een korte donkerfase;
• Vanaf dag 8: 20 lux, met per etmaal minimaal 6 uur donker waarvan minimaal 4 uur aaneengesloten;
• Schemerfase: 15 tot 30 minuten geleidelijk op- en afdimmen, tot onder 5 procent;
• Werkstand: 100 lux op afroep, via een schakelaar bij de ingang of de klimaatcomputer.

De werkstand bepaalt de installatie. Wie alleen op 20 lux ontwerpt, heeft geen reserve voor de startfase, voor vervuiling en voor mensen die in de stal werken. Wij ontwerpen daarom op 100 lux bij 100 procent en laten het lichtprogramma de rest doen: 40 lux is dan ongeveer 40 procent, 20 lux ongeveer 20 procent.

Het armatuur: 60 W buisarmatuur uit TRIVO

Als rekenwaarde nemen we een waterdichte buisarmatuur van 60 W uit de serie TRIVO. Bij 150 lumen per watt levert die ongeveer 9.000 lumen. De armaturen zijn doorlusbaar, zodat per rij één voedingskabel volstaat, en schroefloos te openen. Voor de sturing kiezen we de uitvoering met DALI-2 driver: elk armatuur krijgt een adres, elke rij wordt een groep en het programma loopt vanuit de klimaatcomputer.

IP67 beschermt tegen tijdelijke onderdompeling, maar zegt niets over waterstralen onder hoge druk. Voor een stal die na elke ronde wordt uitgespoten specificeert u IP69K, getest met heet water onder 80 tot 100 bar op korte afstand; TRIVO is leverbaar in IP65 en IP69K. Let bij de driver op de dimondergrens: de schemerfase vraagt dimmen tot 1 procent, met een zo laag mogelijk flikkerpercentage, ook gedimd, omdat pluimvee flikkering kan waarnemen die mensen niet zien.

De berekening: van lux naar aantal armaturen

Met de lumenmethode rekent u het aantal armaturen in één regel uit: aantal = (lux × oppervlak) / (lumen per armatuur × benuttingsfactor × onderhoudsfactor).

• Benuttingsfactor 0,5: een brede, lage ruimte met donkere, vervuilde wanden en strooisel op de vloer kaatst weinig licht terug.
• Onderhoudsfactor 0,7: stof en ammoniakaanslag op de afdekking plus de lumenterugloop van de leds over de levensduur.

Ingevuld: 100 lux × 2.000 m² / (9.000 lm × 0,5 × 0,7) = 200.000 / 3.150 = 63,5 armaturen. Afgerond naar een logische opstelling komen we op 64 armaturen. Nieuw en schoon geeft die installatie ruim 140 lux, aan het einde van de onderhoudscyclus nog altijd de gevraagde 100 lux.

Rijen, afstanden en groepen

Een stal van 20 meter breed met armaturen op 3 meter hoogte vraagt om vier rijen in de lengterichting: hart-op-hart 5 meter, de buitenste rijen 2,5 meter uit de wand. Per rij 16 armaturen, hart-op-hart 6,25 meter, de eerste ruim 3 meter uit de kopgevel. De verhouding tussen afstand en montagehoogte komt daarmee op ruim 1,5 dwars en circa 2 in de lengte. Met een breedstralende buisarmatuur is op dierhoogte een gelijkmatigheid van circa 0,5 haalbaar, zonder donkere banen waarin de kuikens samenklitten; de lichtberekening moet dit bevestigen.

Elke rij van 16 armaturen (960 W, ruim 4 A) hangt aan één doorgeluste voedingskabel en één eigen groep. Let op de inschakelstroom van de drivers: zestien drivers op één B16-automaat kan te veel zijn, een C-karakteristiek geeft ruimte. Voor DALI-2 geldt een maximum van 64 adressen per lijn, precies het aantal armaturen, maar dan is er geen ruimte voor een luxsensor of schakelcontact. Verdeel daarom over twee DALI-lijnen met elk twee rijen en maak van elke rij een eigen groep, zodat u boven de voerlijnen apart kunt bijregelen.

Reiniging onder hoge druk

Een IP69K-armatuur is tegen hogedrukreiniging bestand, maar niet tegen alles. Houd de lans op minimaal een halve meter afstand en spuit niet rechtstreeks op pakkingen en eindkappen. Reinig alleen spanningsloze, afgekoelde armaturen: een hete behuizing die plots afkoelt, zuigt vocht naar binnen. Laat de armaturen na het ontsmetten drogen voordat de spanning terugkomt en controleer de sluitclips bij elke ronde.

Kies materialen die ammoniak en ontsmettingsmiddelen verdragen: behuizing en afdekking van polycarbonaat, sluitclips van roestvast staal. Vermijd blank aluminium en verzinkte onderdelen in de dierruimte. Omdat de armaturen uit TRIVO schroefloos openen, blijft de driver ook na jaren bereikbaar zonder vastgeroeste schroeven.

Wat kost dit en hoe gaat u verder

Lichtplein levert uitsluitend aan bedrijven. Buisarmaturen uit TRIVO liggen tussen 46 en 129 euro excl. btw per stuk, afhankelijk van vermogen, IP-klasse en driver. Vanaf 100 stuks geldt een projectprijs: heeft het bedrijf twee stallen, dan komt u met 128 armaturen daarvoor in aanmerking. Levering uit Europese voorraad binnen 5 werkdagen. Voor erf en laadplaats combineert u de stal met schijnwerpers uit FLUX of een straatarmatuur uit VIA op een stalen mast uit TURRIS.

Qua energie: 64 × 60 W is 3,84 kW aangesloten, maar in de 20-luxfase draait de installatie rond 20 procent, ruwweg 0,8 kW, bij 18 uur licht in de orde van 15 kWh per dag. Een lichtberekening met de werkelijke lichtverdeling en een tekening van de rijen levert Lichtplein voor 350 euro excl. btw, zodat de pluimveehouder vooraf de luxwaarden op dierhoogte en de gelijkmatigheid ziet.

Veelgestelde vragen